Hình ảnh: Luật Thi hành án hình sự năm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026

         Luật Thi hành án hình sự năm 2025 được xây dựng trên cơ sở kế thừa, sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 51/2024/QH15 và Luật số 86/2025/QH15). Theo đó, so với Luật Thi hành án hình sự hiện hành, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 đã bổ sung 11 điều, quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã, đơn vị quân đội trong quản lý, giám sát, giáo dục người được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; nghĩa vụ của người được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; về giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người; về giải quyết trường hợp người chấp hành án tại cộng đồng có nguyện vọng làm việc, học tập ngoài nơi cư trú.

         Những điểm mới cơ bản của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, phù hợp yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và phục vụ Nhân dân, gồm các nội dung sau:

         Thứ nhất, Luật đổi mới mạnh về tổ chức thi hành án hình sự theo hướng tinh gọn - rõ trách nhiệm - tăng vai trò cấp cơ sở. Luật bỏ quy định về Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện và bổ sung Công an cấp xã là cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự. Trên nền tảng đó, Luật xác lập cơ chế phân cấp, phân quyền rất rõ: Ủy ban nhân dân cấp xã là chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, kiểm soát, giám sát, giáo dục người chấp hành án hình sự tại cộng đồng; còn Công an cấp xã có nhiệm vụ trực tiếp giúp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện phần việc nghiệp vụ (tiếp nhận hồ sơ, theo dõi nghĩa vụ, phối hợp gia đình, tổ dân phố, đoàn thể, lập nhận xét, báo cáo, đề xuất xử lý vi phạm…). Điểm mới này tạo “địa chỉ trách nhiệm” rất rõ ở cơ sở, giảm trung gian, tăng tính kịp thời. 

          Thứ hai, Luật làm rõ hơn quy trình thi hành án hình sự tại cộng đồng, nhất là các nhóm hình phạt, biện pháp có số lượng lớn. Luật sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến án treo, cải tạo không giam giữ, quản chế, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân; quyết định hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trình tự, thủ tục, rõ trách nhiệm. Điểm nhấn là Luật làm rõ vai trò chủ trì của chính quyền địa phương và cơ chế phối hợp thực chất với cơ quan, tổ chức, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, cũng như lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở trong quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án hình sự tại cộng đồng. Nhờ đó, quản lý tại cộng đồng không chỉ là “theo dõi hành chính” mà trở thành “giám sát đi đôi với giáo dục, hỗ trợ”, giúp giảm tái phạm bền vững.

         Thứ ba, Luật luật hóa và mở rộng cơ sở pháp lý đối với việc tổ chức lao động cho phạm nhân cả trong và ngoài trại giam nhằm chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng, nhưng bảo đảm an ninh, an toàn. Luật quy định trại giam tổ chức cho phạm nhân lao động trong và ngoài trại giam để giáo dục cải tạo, rèn kỹ năng, chuẩn bị trở về cộng đồng; nội dung này được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Nghị quyết số 54/2022/QH15 ngày 16/6/2022 của Quốc hội về thí điểm mô hình tổ chức hoạt động lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam. Đồng thời, Luật quy định rõ các trường hợp không được đưa ra lao động ngoài trại giam để bảo đảm quản lý chặt chẽ.

         Thứ tư, Luật điều chỉnh tiêu chí xếp loại chấp hành án theo hướng khách quan, công bằng hơn, tập trung vào quá trình cải tạo thực chất. Một điểm mới quan trọng là không lấy kết quả khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra để nhận xét, đánh giá và xếp loại quá trình chấp hành án phạt tù. Việc này giúp tránh bất bình đẳng do điều kiện kinh tế, tập trung đo lường đúng sự tiến bộ: chấp hành nội quy, thái độ học tập, lao động, rèn luyện, ý thức kỷ luật.

         Thứ năm, Luật hoàn thiện cơ chế tái hòa nhập cộng đồng theo hướng phân công rõ trách nhiệm và gắn với các biện pháp hỗ trợ cụ thể. Luật nhấn mạnh tái hòa nhập không chỉ là “kết thúc án phạt tù”, mà là cả một quá trình: chuẩn bị trước khi ra trại; tiếp nhận, quản lý, giúp đỡ tại địa phương; hỗ trợ nghề nghiệp, việc làm; trợ giúp tâm lý, pháp lý; giảm kỳ thị. Cách tiếp cận này hướng tới mục tiêu lâu dài là giảm tái phạm tội, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội tại cơ sở.

         Thứ sáu, Luật gắn công tác thi hành án hình sự với cơ chế chính sách về thuế để tạo điều kiện nguồn lực cho dạy nghề, hướng nghiệp, lao động của phạm nhân. Luật bổ sung một điều sửa đổi, bổ sung khoản 6 Điều 4 của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp theo hướng quy định chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp áp dụng đối với hoạt động tổ chức lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân. Đây là điểm mới rất thực tế, muốn tái hòa nhập bền vững thì phải có cơ chế khuyến khích và nguồn lực hợp pháp để làm lâu dài.

         Công an tỉnh Bắc Ninh đã tham mưu chủ tịch UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 67/KH-UBND ngày 16/3/2026 triển khai thi hành Luật Thi hành án hình sự năm 2025. Yêu cầu các Sở, Ngành tỉnh, UBND cấp xã, phường và các cơ quan, tổ chức có liên quan trên địa bàn chủ động tổ chức phổ biến, quán triệt sâu sắc các nội dung của Luật số 127/2025/QH15 đến toàn thể cán bộ, chiến sĩ; đồng thời phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng tăng cường tuyên truyền rộng rãi đến quần chúng nhân dân, người thi hành án hình sự bảo đảm thực hiện nghiêm chỉnh, thống nhất và hiệu quả khi Luật chính thức có hiệu lực thi hành./.

Tin, bài: Phòng PC10, Công an tỉnh Bắc Ninh.