Chính sách nhân văn mở đường trở về

Tái hòa nhập cộng đồng là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực của chính bản thân người chấp hành xong án phạt tù và sự chung tay của cả hệ thống chính trị, gia đình, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và cộng đồng xã hội.

Chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về thi hành án hình sự và tái hòa nhập cộng đồng ngày càng hướng đến mục tiêu giúp người từng lầm lỗi có điều kiện ổn định cuộc sống, học nghề, tìm kiếm việc làm, tiếp cận nguồn vốn và từng bước khẳng định lại giá trị của bản thân bằng lao động chân chính.

Đây không chỉ là chính sách mang tính nhân văn mà còn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tái phạm, tái nghiện, góp phần giữ vững an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

Thực tiễn tại Gia Lai cho thấy, khi chính sách được triển khai bằng những việc làm cụ thể, hiệu quả của công tác tái hòa nhập cộng đồng không còn nằm trên giấy mà được thể hiện bằng những đổi thay trong cuộc sống của từng con người.

Sau khi sắp xếp, tổ chức lại Công an cấp tỉnh, cấp xã, các mô hình quản lý, giáo dục, cảm hóa người lầm lỗi trên địa bàn tỉnh được rà soát, đánh giá lại theo hướng tinh gọn, phù hợp với thực tiễn và nâng cao hiệu quả hoạt động. Trong tổng số 130 mô hình đang hoạt động, một số mô hình sau sáp nhập không còn phù hợp, hoạt động chưa hiệu quả đã được Công an cấp xã tham mưu UBND cấp xã kết thúc để tổ chức lại; đồng thời rà soát, kiện toàn, xây dựng mô hình mới theo hướng dẫn của Bộ Công an.

Cách làm này cho thấy một yêu cầu quan trọng: mô hình tái hòa nhập cộng đồng không thể chỉ tồn tại về mặt hình thức mà phải thực sự hoạt động, thực sự gần người cần được giúp đỡ và tạo ra những chuyển biến cụ thể.

Khi cộng đồng trở thành điểm tựa

Một trong những mô hình tiêu biểu được Phòng Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp, Công an tỉnh Gia Lai phối hợp với Công an xã Cửu An rà soát, lựa chọn là mô hình “Tổ tự quản làm công tác quản lý, cảm hóa, giáo dục người lầm lỗi tại cộng đồng dân cư”.

Mô hình được thành lập theo Quyết định số 26/QĐ-UBND ngày 30/10/2023 của UBND xã Cửu An, tại các thôn An Điền Bắc, An Điền Nam và An Bình, xã Cửu An, tỉnh Gia Lai, gồm 3 tổ với 28 thành viên. Điểm đáng ghi nhận của mô hình không nằm ở số lượng thành viên mà ở cách tổ chức hoạt động. Các thành viên thường xuyên được phân công theo dõi, giúp đỡ, cảm hóa, giáo dục người chấp hành án hình sự và người chấp hành xong án phạt tù; tổ chức thăm gặp, nắm tình hình, kịp thời động viên, hỗ trợ những người đang trong quá trình trở lại cuộc sống bình thường. Từ sự quan tâm thường xuyên đó, khoảng cách giữa người từng lầm lỗi với cộng đồng từng bước được thu hẹp.

Câu chuyện của anh Phạm Công Danh, sinh năm 1992, là một minh chứng. Năm 2015, Danh phạm tội cướp tài sản và đánh bạc, bị phạt 7 năm 9 tháng tù. Ngày trở về địa phương, anh phải đối mặt với không ít khó khăn: mặc cảm, kinh tế thiếu thốn, chưa có việc làm ổn định. Nhưng thay vì để quá khứ trở thành gánh nặng kéo dài, Danh đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của chính quyền địa phương và các thành viên Tổ cảm hóa, giáo dục người lầm lỗi. Từ những lần thăm hỏi, động viên, nắm bắt tâm tư đến sự hỗ trợ trong cuộc sống, những mặc cảm ban đầu dần được tháo gỡ. Danh bắt đầu lại bằng lao động, từng bước phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống và đã được xóa án tích. Đến nay, anh có việc làm ổn định, thu nhập cao và trở thành một trường hợp tiến bộ trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng.

Điều đáng nói là phía sau sự thay đổi của một con người không chỉ có nỗ lực cá nhân, mà còn có sự đồng hành của cộng đồng. Một lời động viên đúng lúc có thể giúp người từng lầm lỗi vượt qua mặc cảm; một cơ hội việc làm có thể giúp họ đứng vững; và sự tin tưởng của cộng đồng có thể trở thành động lực để họ tiếp tục sống tốt.

Có vốn, có nghề để tự đứng trên đôi chân mình

Tái hòa nhập cộng đồng sẽ khó đạt kết quả bền vững nếu người trở về không có sinh kế. Vì vậy, hỗ trợ nguồn vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh đang trở thành một trong những giải pháp thiết thực giúp người chấp hành xong án phạt tù tạo dựng cuộc sống ổn định.

Thực tế tại Gia Lai đã xuất hiện nhiều trường hợp biết tận dụng nguồn vốn tín dụng để đầu tư sản xuất, từng bước biến cơ hội được trao thành kết quả cụ thể. Tại xã Mang Yang, anh Trần Văn Tiến, sinh năm 1987, sau khi chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương đã tích cực lao động, vay 100 triệu đồng từ nguồn vốn tín dụng để đầu tư trồng cà phê, sầu riêng. Cũng tại địa phương này, anh Nguyễn Thanh Sơn, sinh năm 1978, sử dụng nguồn vốn tín dụng 100 triệu đồng để đầu tư trồng cà phê, từng bước ổn định cuộc sống. Ở xã Ia Hrú, anh Nguyễn Trường Giang, sinh năm 1983, sau khi trở về địa phương đã vay 65 triệu đồng để đầu tư trồng dâu, nuôi tằm.

Còn tại xã Ia Krái, anh Lê Bảo, sinh năm 1996, sử dụng 100 triệu đồng vốn tín dụng để mở tiệm kinh doanh dịch vụ internet, buôn bán máy tính, máy đục gỗ, tạo dựng sinh kế cho bản thân.

Những khoản vốn có thể không lớn nếu đặt cạnh các chương trình phát triển kinh tế quy mô lớn. Nhưng đối với một người vừa trở lại cộng đồng, đó có thể là nguồn lực đầu tiên để bắt đầu lại cuộc đời. Quan trọng hơn, nguồn vốn chỉ là điều kiện ban đầu. Hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào ý chí, nghị lực và khả năng tự vươn lên của mỗi người. Những trường hợp trên cho thấy, khi chính sách tín dụng được kết nối với nhu cầu thực tế và người vay có quyết tâm lao động, nguồn vốn có thể trở thành “chiếc cần câu”, giúp họ tự tạo sinh kế thay vì trông chờ vào sự hỗ trợ lâu dài.

Doanh nghiệp mở cửa, cơ hội được nhân lên

Nếu chính quyền tạo điều kiện, nguồn vốn tạo lực đẩy thì doanh nghiệp chính là nơi biến cơ hội tái hòa nhập thành việc làm cụ thể. Một điển hình đáng ghi nhận là Công ty Cổ phần Công nghệ sinh học Lâm nghiệp Thái Xuân Biên, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất giống cây lâm nghiệp công nghệ cao. Doanh nghiệp hiện có 123 lao động, phần lớn là người dân sinh sống trên địa bàn.

Trong những năm qua, Công ty đã tiếp nhận một số lao động là người chấp hành xong án phạt tù theo giới thiệu của chính quyền địa phương. Điều đáng quý hơn là tháng 7/2025, ông Thái Xuân Biên, Giám đốc Công ty, đã tình nguyện tham gia Tổ tự quản làm công tác cảm hóa, giáo dục, giúp đỡ người lầm lỗi tại cộng đồng dân cư; đồng thời cam kết hỗ trợ, tạo việc làm cho những trường hợp tái hòa nhập cộng đồng có nhu cầu và đủ điều kiện làm việc tại doanh nghiệp.

Đây là một cách tiếp cận rất đáng trân trọng. Bởi đối với người từng chấp hành án, điều khó khăn đôi khi không phải là thiếu khả năng lao động mà là thiếu một nơi sẵn sàng trao cho họ cơ hội. Khi doanh nghiệp không chỉ nhìn vào quá khứ mà đánh giá người lao động bằng năng lực, thái độ và sự tiến bộ hiện tại, một cánh cửa việc làm được mở ra cũng đồng nghĩa với một cánh cửa trở về cộng đồng được mở rộng.

Từ quản lý sang đồng hành

Theo Đại tá Đinh Quang Hào, Trưởng phòng Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp, Công an tỉnh Gia Lai, công tác tái hòa nhập cộng đồng cần được nhìn nhận là quá trình đồng hành lâu dài, trong đó quản lý, giáo dục phải đi cùng hỗ trợ tạo sinh kế. “Muốn người chấp hành xong án phạt tù thực sự tái hòa nhập cộng đồng thì bên cạnh công tác quản lý, giáo dục, cần quan tâm thiết thực đến việc làm, học nghề và điều kiện ổn định cuộc sống. Khi họ có một công việc phù hợp, có thu nhập chính đáng, có trách nhiệm với gia đình và được cộng đồng ghi nhận thì đó là nền tảng rất quan trọng để họ tránh xa con đường cũ.”

Đại tá Đinh Quang Hào cho rằng, hiệu quả của các mô hình tái hòa nhập cộng đồng phải được đo bằng những chuyển biến thực chất của từng trường hợp được giúp đỡ. “Điều chúng tôi hướng tới không phải là quản lý người chấp hành xong án phạt tù theo nghĩa đơn thuần, mà là giúp họ có đủ điều kiện để tự quản lý cuộc sống của mình. Mỗi người tiến bộ, có việc làm ổn định, không tái phạm, chăm lo được cho gia đình là một kết quả rất có ý nghĩa của công tác tái hòa nhập cộng đồng.”

Từ thực tiễn triển khai các mô hình tại cơ sở có thể thấy, khi Công an, chính quyền, đoàn thể, gia đình, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, người từng lầm lỗi sẽ có thêm nhiều điểm tựa để thay đổi.

Đó cũng là lý do việc rà soát, kiện toàn các mô hình sau sắp xếp tổ chức bộ máy có ý nghĩa quan trọng. Mô hình nào hoạt động không hiệu quả cần được điều chỉnh hoặc kết thúc; mô hình hiệu quả cần được củng cố, nhân rộng; đồng thời phải phát huy vai trò của những cá nhân, doanh nghiệp có tâm huyết trong cộng đồng.

Không để người sau cai nghiện đứng ngoài cơ hội

Đối với người đang cai nghiện ma túy, yêu cầu tái hòa nhập cũng cần được chuẩn bị ngay từ trong quá trình cai nghiện. Bên cạnh điều trị, quản lý, giáo dục, cần quan tâm trang bị kỹ năng nghề, tư vấn việc làm, chuẩn bị điều kiện để họ trở về gia đình và địa phương với tâm thế chủ động.

Một người sau cai nghiện có việc làm ổn định sẽ có thêm mục tiêu để phấn đấu; có thu nhập chính đáng sẽ giảm sự phụ thuộc; có môi trường lao động lành mạnh sẽ có thêm điều kiện tránh xa ma túy và những mối quan hệ tiêu cực.

Chính sách tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy cũng đang mở thêm cơ hội để những người có nhu cầu được học nghề, sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm. Nhưng chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đưa đến đúng người, đúng nhu cầu và được triển khai bằng trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, tổ chức.

Từ những mô hình đang được triển khai tại Gia Lai, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: tái hòa nhập cộng đồng không phải là dành cho người từng lầm lỗi một sự ưu ái, mà là tạo cho họ cơ hội chính đáng để tự chứng minh sự thay đổi bằng lao động và trách nhiệm.

Một người từng phạm tội nhưng hôm nay đang chăm chỉ làm ăn, tạo việc làm cho người khác và tích cực tham gia các hoạt động xã hội là một minh chứng sinh động rằng con người hoàn toàn có thể thay đổi.

Một doanh nghiệp sẵn sàng tiếp nhận người tái hòa nhập không chỉ đang tuyển một lao động, mà còn góp phần giúp một gia đình ổn định cuộc sống và giảm nguy cơ tái phạm.

Một thành viên tổ tự quản thường xuyên đến thăm hỏi, động viên người lầm lỗi tưởng như chỉ là một việc làm nhỏ, nhưng lại có thể tạo nên sự khác biệt lớn trong hành trình trở về của một con người.

Vì vậy, phía sau mỗi chính sách về đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, tín dụng hay tái hòa nhập cộng đồng cần có một tinh thần xuyên suốt: trao cơ hội nhưng cũng khơi dậy trách nhiệm; hỗ trợ nhưng hướng tới tự lập; cảm hóa nhưng không buông lỏng quản lý.

Để rồi, từ những con người từng bước đứng dậy sau sai lầm, những gia đình có thêm một người lao động, những doanh nghiệp có thêm một người làm việc và những khu dân cư có thêm một công dân sống có ích, mục tiêu bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở sẽ được củng cố bằng những kết quả rất cụ thể.

Bởi suy cho cùng, tái hòa nhập cộng đồng không chỉ là hành trình của một người trở về. Đó còn là hành trình của cả cộng đồng trong việc mở một cánh cửa để người từng lầm lỗi có cơ hội bước qua, làm lại và sống có ích.

Nguồn: https://web.facebook.com/story.php?story_fbid=122177981900816512&id=61574495372115&mibextid=wwXIfr&rdid=c7BCS635b9tNeRBP#